Terugblik Beperkte gezondheidsvaardigheden symposium 2025
Op woensdagmiddag 26 november vond het OncoZON symposium ‘Begrijpelijke zorg begint bij jou’ plaats in de ECI Cultuurfabriek te Roermond. Dagvoorzitter Geesje Tomassen (trainer en adviseur gezondheidsvaardigheden) nam deelnemers deze middag mee in het thema gezondheidsvaardigheden en het belang van begrijpelijke zorg voor iedereen.
De middag werd geopend door Gudule Boland (projectleider en adviseur persoonsgerichte zorg, Pharos). Met een korte oefening maakte zij inzichtelijk dat je 90-95% van de woorden in een tekst moet kennen om deze goed te kunnen begrijpen. Vervolgens lichtte zij het begrip ‘gezondheidsvaardigheden’ toe; het vinden, begrijpen en toepassen van informatie over gezondheid. Wat de rest van de middag centraal stond. Een super relevant thema, aangezien circa 35% van de Nederlanders moeite heeft met gezondheidsvaardigheden.
Daarna presenteerde Mieke Aarts (epidemioloog, IKNL) resultaten uit het onderzoek naar sociaaleconomische verschillen bij kanker. Mensen in een lagere inkomensgroep leven gemiddeld acht jaar korter, ervaren 21 jaar eerder een minder goede gezondheid en hebben een hogere kans op veel kankersoorten. Bovendien is er vaker sprake van een ongunstiger tumorstadium, minder tumorgerichte behandeling, lagere overleving en een slechtere kwaliteit van leven. Deze verschillen onderstrepen het belang van persoonsgerichte (na)zorg, waarbij zorgverleners doorvragen, informatie doseren, begrijpelijke taal gebruiken en de terugvraagmethode toepassen.
Vervolgens deelde Ria van Ras (taalambassadeur, stichting ABC) haar persoonlijke verhaal. Veertig jaar lang hield zij verborgen dat zij laaggeletterd was, mede door het heersende taboe en het gevoel de enige te zijn. Toen zij stemproblemen kreeg en vaker moest schrijven, kon zij dit niet langer verbergen. Dit werd het keerpunt waarop zij taallessen ging volgen en daar ontdekte zij dat zij niet alleen was. Er ging een wereld voor haar open nu haar lees- en schrijfvaardigheden zijn verbeterd. Inmiddels zet zij zich in om andere laaggeletterden te inspireren en motiveren om ook die stap te zetten.
Net voor de pauze presenteerde Gudule Boland de tien kenmerken van een gezondheidsvaardige zorgorganisatie. Deze oplossingsrichtingen helpen organisaties om begrijpelijk en toegankelijk te zijn voor iedereen en dragen bij aan het verkleinen van sociaal-economische gezondheidsverschillen. Ze liet zien hoe organisaties deze kenmerken kunnen toetsen binnen de eigen praktijk.
Na de pauze ging Gudule Boland in op signalen die kunnen wijzen op beperkte gezondheidsvaardigheden. Zo maken patiënten vaker telefonisch of via anderen afspraken in plaats van online, komen zij regelmatig op een verkeerd tijdstip, vermijden zij lees- en schrijfsituaties en stellen zij weinig vragen. Dit zijn slechts enkele van de vele mogelijke signalen die zorgverleners kunnen helpen om hier alert op te zijn.
Daarna verzorgde Geesje Tomassen een miniworkshop over eenvoudig communiceren. Zij benadrukte het belang van communiceren op taalniveau van een 12-jarige, rustig spreken, focussen op de kern en informatie zo concreet mogelijk maken (bijvoorbeeld door gebruik te maken van de gebiedende wijs). Ook stond zij stil bij de terugvraagmethode, waarbij niet wordt gevraagd óf iemand het begrepen heeft, maar de patiënt wordt gevraagd de informatie in eigen woorden te herhalen. Lukt dit niet, dan is dat een signaal voor de zorgverlener om de uitleg aan te passen; het is altijd de schuld van de zorgverlener als de patiënt de informatie niet heeft begrepen.
De middag werd afgesloten met een presentatie van Gudule Boland over inclusief onderzoek. Zij benoemde vier kernaspecten: betrokkenheid van de doelgroep, toegankelijkheid, diversiteit en representativiteit, en het realiseren van positieve verandering. Ondanks de barrières die er vaak zijn, is inclusief onderzoek essentieel. Zij gaf praktische tips voor inclusieve werving, begrijpelijke en toegankelijke dataverzameling en het samenwerken met de doelgroep gedurende de gehele onderzoekscyclus.
Tot slot verzorgde Geesje Tomassen een korte wrap-up, waarna de deelnemers de middag informeel afsloten met een borrel. Al met al was het een middag die veel bewustwording heeft gecreëerd rondom het thema gezondheidsvaardigheden én die de deelnemers concrete handvatten bood om in de dagelijkse praktijk bij te dragen aan begrijpelijke en toegankelijke zorg.